Günlük araç kontrolü, sürücünün her yola çıkıştan önce yaklaşık 5 dakikada lastik, fren, ışıklar, sıvılar, görüş, emniyet kemeri, yük ve belgeleri gözden geçirmesidir. Amaç, arızayı yolda değil otoparkta yakalamaktır.
Günlük araç kontrolü nedir?
Günlük araç kontrolü, aracı kullanacak sürücünün yola çıkmadan önce aracın temel güvenlik unsurlarını gözle ve basit testlerle kontrol etmesidir. Periyodik bakımın ya da muayenenin yerine geçmez; iki bakım arasında ortaya çıkabilecek eksikleri —inmiş bir lastiği, yanmayan bir stop lambasını, gevşemiş bir yük bağını— kaza olmadan önce fark etmeyi sağlar.
İyi tasarlanmış bir kontrol listesiyle otomobil ve hafif ticari araçlarda kontrol yaklaşık 5 dakika sürer. Bu süre, yolda yaşanacak bir arızanın ya da kazanın yaratacağı kayıpla kıyaslandığında çok küçüktür.
Yola çıkmadan önce 12 maddelik kontrol listesi
Kontrolü her gün aynı sırayla yapmak, madde atlanmasını önler. Pratik bir sıra şöyledir: aracın etrafında bir tur (dış kontroller), kaput altı, kabin içi, yük ve belgeler.
| No | Kontrol maddesi | Neye bakılır? |
|---|---|---|
| 1 | Lastikler | Basınç (gözle ve düzenli olarak manometreyle), diş derinliği, yanakta kesik, şişlik veya yabancı madde, bijonlar |
| 2 | Farlar ve sinyaller | Kısa ve uzun farlar, sinyaller, dörtlü ikaz, sis lambaları; kırık veya kirli lamba camı |
| 3 | Stop ve geri vites lambaları | Frene basıldığında ve geri vitese takıldığında lambaların yanması |
| 4 | Frenler | Pedal hissi (yumuşak veya boşta olmamalı), el freni, harekete geçer geçmez düşük hızda fren denemesi |
| 5 | Sıvı sızıntısı | Aracın altında yağ, yakıt, soğutma suyu veya fren hidroliği lekesi |
| 6 | Motor yağı, soğutma suyu, cam suyu | Seviyelerin göstergelerdeki işaretler arasında olması; fren hidroliği seviyesi |
| 7 | Camlar, aynalar, silecekler | Görüşü engelleyen çatlak, kir veya buğu; ayna ayarı ve sağlamlığı; silecek lastiklerinin durumu |
| 8 | Gösterge paneli ve korna | Kontak açıldığında ve motor çalıştıktan sonra uyarı ışıklarının sönmesi, kornanın çalışması |
| 9 | Emniyet kemerleri ve koltuk | Kemerlerin kilitlenmesi, geri sarılması, yıpranma; koltuk ve direksiyonun sürüş pozisyonuna göre ayarı |
| 10 | Yük ve bağlama | Yükün dengeli yerleştirilmesi, bağlama ekipmanının sağlamlığı, kabindeki gevşek eşyaların sabitlenmesi |
| 11 | Belgeler | Araç ruhsatı, zorunlu trafik sigortası, muayene geçerliliği, sürücü belgesi ve işin gerektirdiği diğer belgeler |
| 12 | Güvenlik ekipmanları | Yangın söndürücü (dolu ve geçerli), ilk yardım çantası, reflektif yelek, uyarı üçgeni ve araç tipine göre gereken diğer ekipman |
Maddelerin ayrıntıları
1. Lastikler
Lastik, aracın yola temas eden tek parçasıdır; frenleme, virajda tutunma ve ABS ile ESP gibi sistemlerin etkinliği lastik durumuna bağlıdır. Doğru basınç değeri araç üreticisinin etiketinde (genellikle kapı kenarında veya yakıt kapağının iç tarafında) ve kullanım kılavuzunda yazar; ölçüm lastikler soğukken yapılmalıdır. Diş derinliği yasal sınırın üzerinde olmalıdır; lastik oluklarındaki aşınma göstergelerine ulaşmış lastik değiştirilmelidir. Yanakta şişlik ya da derin kesik, lastiğin yolda patlayabileceğinin işaretidir. Kaygan zeminde lastik ile güvenlik sistemleri arasındaki ilişkiyi ABS ve ESP yazımızda anlattık.
2–3. Işıklar
Işık kontrolü tek başına yapılırken zorlanılabilir. Stop lambaları için bir duvara ya da başka bir araca geri yanaşıp yansımaya bakmak veya bir ekip arkadaşından yardım istemek pratik çözümlerdir. Görülmek, görmek kadar önemlidir: yanmayan bir stop lambası arkadan çarpma riskini doğrudan artırır.
4. Frenler
Motor çalışmadan önce ve çalıştıktan sonra pedal hissine dikkat edin. Araç harekete geçtiği ilk metrelerde, düşük hızda ve güvenli bir alanda hafif bir fren denemesi yapın. Aracın bir tarafa çekmesi, olağan dışı ses ya da titreşim fark edilirse araç kullanılmadan önce kontrol ettirilmelidir.
5–6. Sızıntılar ve sıvı seviyeleri
Aracın park ettiği zemindeki taze bir leke çoğu zaman bir sorunun ilk işaretidir. Kaput altı kontrolünde motor soğukken ve araç düz zemindeyken seviyelere bakın. Motor sıcakken soğutma suyu kapağını açmayın.
7. Görüş
Kirli ya da buğulu cam, yanlış ayarlanmış ayna ve yıpranmış silecek, sürücünün tehlikeyi görme süresini kısaltır. Aynalar yola çıkmadan önce, sürüş pozisyonunda ayarlanmalıdır.
8–9. Gösterge paneli, korna ve emniyet kemerleri
Kontak açıldığında gösterge panelindeki uyarı ışıklarının kısa bir süre yanıp motor çalıştıktan sonra sönmesi beklenir. Motor çalıştıktan sonra yanık kalan fren, yağ basıncı, motor arıza ya da hava yastığı uyarısı, aracın kullanılmadan önce kontrol ettirilmesi gerektiğini gösterir. Emniyet kemerleri için kemeri hızlıca çekerek kilitlendiğini, bırakınca geri sarıldığını ve kumaşta yırtık ya da yıpranma olmadığını kontrol edin. Koltuk, direksiyon ve baş desteği ayarı da her sürücü değişiminde yeniden yapılmalıdır.
10. Yük ve bağlama
Sert frende ya da ani manevrada bağlanmamış yük hem aracın dengesini bozar hem de kabindeki sürücü için tehlike oluşturur. Kabin içindeki sabitlenmemiş eşyalar da bir çarpmada savrulabilir. Yükün doğru yerleştirilmesi ve sabitlenmesi için yük emniyeti eğitimi sayfamıza bakabilirsiniz.
11–12. Belgeler ve ekipman
Belgelerin araçta bulunması kadar geçerlilik tarihleri de önemlidir. Yangın söndürücünün dolu ve kullanım tarihinin geçmemiş olması, ilk yardım çantasının eksiksiz olması ve uyarı üçgeni ile reflektif yeleğin kolay ulaşılabilir bir yerde bulunması gerekir. Hangi ekipmanın zorunlu olduğu araç tipine ve yapılan işe göre değişebilir; filo yöneticisi araç tipine göre bir ekipman listesi tanımlamalıdır.
Ağır vasıtalar için ek kontrol kalemleri
Çekici, kamyon, damperli kamyon ve transmikser gibi ağır vasıtalarda 12 maddeye ek olarak şu kalemler kontrol edilmelidir:
| Kalem | Neye bakılır? |
|---|---|
| Hava sistemi | Hava basıncının çalışma değerine yükselmesi, düşük basınç uyarısının sönmesi, hava kaçağı sesi, otomatik tahliye yoksa hava tanklarında biriken suyun boşaltılması |
| Dorse bağlantısı | Beşinci teker kilidinin tam kapanması, hava ve elektrik bağlantı hortumlarının takılı ve hasarsız olması, dorse ayaklarının tamamen yukarıda olması |
| Takograf | Cihazın çalışması, sürücü kartının takılı olması, yeterli çıktı kağıdı; sürüş ve mola kayıtlarının doğru tutulması |
| Lastikler (çoklu aks) | İkiz lastikler arasına sıkışmış taş, iç lastiklerin basıncı, bijon somunları |
| Görünürlük ve kör nokta | Tüm aynaların ve varsa kameraların temiz ve ayarlı olması, reflektif işaretlerin görünür olması |
| Araca özel ekipman | Damper, mikser, vinç veya hidrolik sistemlerde sızıntı, emniyet kilitleri, takoz |
Ağır vasıtaya özgü riskler ve araç tipine göre güvenli sürüş için ağır vasıta sürücü eğitimi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kontrolde eksik bulunursa ne yapılmalı?
Kontrolün değeri, eksik bulunduğunda ne olduğuna bağlıdır. Eksik kaydedilip hiçbir şey yapılmıyorsa sürücüler kısa sürede formu işaretleyip geçmeye başlar. Açık bir karar kuralı tanımlanmalıdır:
- Eksiği sınıflandırın. Fren, direksiyon, lastik, ışıklar, yük bağlama ve ağır vasıtada hava sistemi gibi kalemlerdeki eksikler kritik kabul edilmelidir. Cam suyu eksikliği ya da kirli plaka gibi eksikler kritik olmayan gruptadır.
- Kritik eksikte araç kullanılmaz. Sürücü aracı yola çıkarmaz ve durumu hemen yöneticisine bildirir. Bu kararı veren sürücü desteklenmelidir.
- Kaydı fotoğrafla destekleyin. Eksiğin fotoğrafı, bakım birimine ne yapılması gerektiğini net olarak anlatır.
- Sorumlu ve süre atayın. Kritik olmayan eksikler için giderilme süresi belirlenmelidir.
- Kapanışı kayda alın. Onarım yapıldığında kayıt kapatılır ve araç yeniden kullanıma açılır.
- Tekrarlayan eksikleri analiz edin. Aynı araçta ya da aynı kalemde sık tekrar eden sorunlar bakım planının gözden geçirilmesi gerektiğini gösterir.
Kağıt formun sorunları
Birçok işletme günlük kontrolü kağıt formla yürütür. Başlangıç için yeterli görünse de kağıt formun bilinen sorunları vardır:
- Kontrol yapılmadan işaretleme: Formun tümüyle "uygun" işaretlenip kontrolün fiilen yapılmaması fark edilemez.
- Kanıt eksikliği: Fotoğraf olmadığı için eksiğin ne olduğu ve ne zaman ortaya çıktığı tartışmalı kalır.
- Gecikme: Form yöneticinin masasına ulaştığında araç çoktan yola çıkmış olur.
- Takip zorluğu: Eksiğin giderilip giderilmediğini izlemek ayrı bir iş yükü yaratır.
- Arşiv ve analiz: Klasörlerde biriken formlardan araç veya filo bazında trend çıkarmak neredeyse imkânsızdır.
Dijital günlük araç kontrolünün avantajları
Dijital kontrol sisteminde sürücü listeyi telefonundan doldurur. Bu yaklaşım kağıt formun sorunlarının çoğunu çözer:
- her kontrol tarih ve saat damgasıyla kaydedilir,
- eksik kalemler fotoğrafla belgelenir,
- kritik bir eksik bulunduğunda yöneticiye anlık bildirim gider,
- form, araç tipine göre (otomobil, çekici, transmikser vb.) farklı maddelerle hazırlanabilir,
- formun doldurulma süresi ölçülerek kontrolün gerçekten yapılıp yapılmadığı hakkında fikir edinilebilir,
- bakım, muayene ve sigorta tarihleri aynı panelden takip edilir,
- kayıtlar denetim ve kaza sonrası incelemelerde kolayca erişilebilir bir arşiv oluşturur.
Günlük kontrol kayıtları, işverenin iş güvenliği yükümlülüklerini yerine getirdiğini gösteren önemli kanıtlardan biridir; bu konuyu şirket araçlarında İSG yükümlülükleri yazımızda ele aldık. Kontrol tamamlama oranı ise filonun güvenlik performansını izlemek için kullanılabilecek öncü göstergelerden biridir; ayrıntılar filoda kaza oranını düşürme yazımızda.
Günlük kontrolü filonuzda sisteme dönüştürmek
Günlük araç kontrolünün kalıcı olması için listenin sade, araç tipine uygun ve eksiklerin gerçekten kapatıldığı bir süreçle desteklenmiş olması gerekir. Günlük araç kontrol uygulamamızda sürücü kontrolü telefondan fotoğraflı olarak yapar, eksik kalemler yöneticiye bildirilir, bakım, muayene ve sigorta takibi ile raporlama tek panelde toplanır. Sürücülerinizin kontrolü doğru yapmasını sağlamak için sahada uygulamalı günlük araç kontrol eğitimi de planlayabiliriz; ihtiyacınızı konuşmak için bize ulaşabilirsiniz.